Özet

Bu çalışmada, ISSR ve IRAP markör teknikleri kullanılarak Türkiye’nin batı kesiminde doğal olarak yetişen ve kültürü yapılan sakız ağacı (Pistacia lentiscus L.) örneklerindeki tür içi varyasyon analizi yapılmıştır. Girit ve Sakız Adası örnekleri de çalışmaya dahil edilmiştir. Bazı yaprak özelliklerinin morfolojik ölçümleri gerçekleştirilmiş ve aralarındaki korelasyon Pearson Korelasyon analizi ile belirlenmiştir. ISSR primerleri 161-1884bç arasında %96,3 polimorfizm ile 81 bant üretmiştir. IRAP primerleri ise 124-2027bç arasında %91,67 polimorfizm ile 72 bant üretmiştir. Polimorfizm bilgi içeriği (PIC) değerleri 0,458 (ISSR) ve 0,418 (IRAP) arasında bulunmuştur. Genetik benzerlik matriksleri Jaccard katsayısıyla oluşturulmuştur. ISSR sonuçlarında en yüksek benzerlik Girit örnekleri (LG2 ve LG3) arasında (0,933) ve IRAP sonuçlarında ise L25A (C1, Bodrum) ve L29A (C1, Milas) arasında bulunmuştur. UPGMA yöntemiyle kurulan dendrogramlarda sırasıyla ISSR için 12 grup ve IRAP için 4 grup ayrılmıştır. Her iki markör sistemi için ortak kurulan temel bileşen analizi (PCA) grafiğinde 3 farklı küme oluşmuştur. Sonuçlar göstermiştir ki, P. lentiscus yüksek oranlarda tür içi varyasyona sahiptir. Bu çalışma, ISSR ve IRAP markörlerinin yabani genotipler, kültür türleri, Sakız Adası ve Girit çeşitlerinin analizinde kullanımı, kültür varyeteleri ve yabani genotipler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve tür içi polimorfizmde Bagy-1 retrotranspozonlarının kullanımı açısından özgün bir çalışmadır. Söz konusu çalışma, P. lentiscus gen havuzunun ve filogenetik ilişkilerinin araştırılması, tür sınırlarını saptamaya yönelik yapılacak tarımsal ıslah çalışmaları için referans niteliğindedir.