Özet

Çalışmada gerçek tarla şartlarında (kontrol ve tuzlu) tam sezon yetiştirilen (çimlenmeden hasada kadar) 29 çeşit çeltikte kök anatomik datalarının, tuza dayanıklı olan genotiplerin seleksiyonunda bir kriter olarak kullanılıp kullanılmayacağının araştırılması amaçlanmıştır. Kök örnekleri, fikse edildikten sonra mikrotomla kesitleri alınmış ve ayrı ayrı 3 değişik boyama yöntemi ile boyanmıştır. Kesitlerden fotoğraflar çekilmiş ve 30 farklı parametre ölçümleri bilgisayar destekli yazılım ile kayıt edilmiştir. Tüm sayısal veriler tablolar halinde toplanıp değerlendirmeye alınmıştır. Sonuçlara göre; ksilem çapı, stele çapı, kök çapı ve medullar hücre çeperi kalınlığının, seleksiyon için en önemli ayırt edici parametreler olduğu tespit edilmiştir. Normal şartlara göre tuzlu ortamda yüksek düzeyde değişim gösteren çeşitlerin, en düşük verim gösteren çeşitler olduğu belirlenmiştir. Tuzlu koşullarda değişken parametre sayısının arttığı veya azaldığı (apoplastik bariyer lignifikasyon derecelerindeki değişimler de dahil olmak üzere) çeşitlerin özellikle “en düşük”, “orta derece” ve “iyi” verimli” gruplara ait olduğu anlaşılmıştır. Ekstrem anatomik değişimlerin avantaj sağlamadığı, tersine orta derecede yani nispeten daha kararlı anatomik yapılı çeşitlerin, diğerlerine göre strese daha dayanıklı ve daha yüksek verimli oldukları tespit edilmiştir. Hatta apoplastik bariyerlerde ekstrem kalınlaşmaların, verimi arttırmadığı, tersine bir dezavantaja neden olduğu anlaşılmıştır. Tüm sayısal sonuçlar, az sayıdaki literatür kayıtları ve daha önceki çalışmalarım ve arazi gözlemlerim ile tutarlı çıkmıştır. Ayrıca tespit edilen yeni kök anatomik parametrelerin, tuza dayanıklı çeltik genotiplerinin seleksiyon ve ıslahında potansiyel kullanımı vurgulanmıştır.